ലോകത്തിലെ ആദ്യ ക്രിസ്തീയ രാജ്യമായ അർമേനിയയുടെ, ചരിത്ര വേരുകൾ തേടി ഒരു യാത്ര !!

ഇന്നെൻറെ അർമേനിയൻ യാത്രയുടെ നാലാം നാൾ !!

ഇന്നത്തെ യാത്ര അർമേനിയ യുടെ ക്രിസ്തീയ ചരിത്രത്തിന്റെ വേരുകൾ തേടിയാണ് ,,,

എല്ലാവർക്കും അറിയാം അർമേനിയായാണ് ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ ക്രിസ്തീയ രാജ്യം , എന്ന് വെച്ചാൽ കൃസ്ത്യാനിറ്റി ഔദ്യോഗിക മതമായി പ്രഖ്യാപിച്ച ആദ്യ രാജ്യം !!

അർമേനിയ ഭരിച്ചിരുന്ന തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമൻ എന്ന പാഗൻ രാജാവാണ് AD  301 ഇൽ അർമേനിയയെ ക്രിസ്ത്യൻ രാജ്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതു, താൻ ക്രിസ്തുമതം സ്വകരിച്ചതോടൊപ്പം അദ്ദേഹം തൻറെ പ്രജകളെയും    ക്രിസ്ത്യാനിറ്റിയിലേയ്ക്ക് പൂർണമായും മതം മാറ്റി

എന്തൊക്കെ യാണ്  ഇതുപോലെയൊരു മഹത്തായ മതം മാറ്റത്തിലേയ്ക്ക് ചെന്നെത്തിച്ച സംഭവ വികാസങ്ങൾ  ,, എവിടെയൊക്കെയാണ് ഈ സംഭവങ്ങൾ അരങ്ങേറിയത് ,, ഇങ്ങനെയുള്ള സ്വാഭാവിക സംശയങ്ങളുടെ ദൂരീകരണമാണ് ഇന്നത്തെ യാത്രയുടെ ലക്‌ഷ്യം

ആദ്യം സന്ദർശിക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത സ്ഥലം " ഖോർ വിരാപ് " ആണ്, കാരണം ഖോർ വിരാപ് മൊണാസ്റ്ററി നിൽക്കുന്ന സ്ഥലത്തു നിന്നാണ് അർമേനിയയുടെ ക്രിസ്തീയ വൽക്കരണത്തിന്റെ ആദ്യ കഥ തുടങ്ങിയത്

AD മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ശക്തമായ പേഗൻ സംസ്കാരം നിലനിന്നിരുന്ന അർമേനിയായിലേയ്ക്ക് ക്രിസ്തീയ മതം പ്രചരിപ്പിക്കാനായി എത്തിയ ഗ്രിഗറി ലുസാറോവിച് എന്ന ക്രിസ്തീയ മിഷനറിയിൽ നിന്നാണ് അർമേനിയയുടെ ക്രിസ്തീയ  ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്

തൻറെ രാജ്യത്തു ക്രിസ്തു മതം പ്രചരിപ്പിക്കാനെത്തിയ ഗ്രിഗോറി ലുസാറോവിച് എന്ന ക്രിസ്തീയ മിഷനറിയെ അന്നത്തെ അർമേനിയൻ രാജാവായ തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമൻ ബന്ദിയാക്കി പിടിച്ചു ഇന്നത്തെ ഖോർ വിരാപ് മൊണാസ്റ്ററി നിൽക്കുന്ന സ്ഥലത്തു ഉണ്ടായിരുന്ന പേഗൻ ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തായി 20 അടിയോളം താഴ്ച്ചയുള്ള ഇടുങ്ങിയ ഒരു കിടങ്ങിനുള്ളിൽ തടവിലാക്കി. ഒരു മനുക്ഷ്യന് കഷ്ടിച്ച് ഇറങ്ങി നിക്കാൻ മാത്രം  സാധിക്കുന്ന ഈ കുഴിയിൽ ഏകദേശം പതിമൂന്നു വർഷത്തോളം ഗ്രിഗറി തടവിൽ കഴിഞ്ഞു

ക്രിസ്തുമതം പ്രചരിപ്പിക്കാൻ വന്നു എന്നത് മാത്രമല്ല ഗ്രിഗറി യോട് തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമന് ശത്രുത ഉണ്ടാവാൻ കാരണം, തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമെന്റെ അച്ഛൻ കോസ്ററോവ് രണ്ടാമനെയും അമ്മയെയും ചതിച്ചു കൊന്നത് ഗ്രിഗറിയുടെ അച്ഛനായിരുന്നു പാർഥിയാൻ രാജാവ് അനക് ആയിരുന്നു,

എന്നാൽ കപ്പഡോസ എന്ന സിസേറിയൻ നഗരത്തിൽ നിന്നും വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ പരിശുദ്ധ പിതാവ് ഫിർമിലിയാനോസിന്റെ കീഴിൽ ക്രിസ്തീയ വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ ഗ്രിഗറി തൻറെ അച്ഛൻ ചെയ്ത പാപത്തിനു പ്രായശ്ചിത്തം എന്നോണം  അർമേനിയയിലെ ജനങ്ങളെ ക്രിസ്ത്യൻ മതത്തിലേക്ക് മാറ്റുക എന്ന ആഗ്രഹുമായാണ് അർമേനിയയിൽ എത്തിയത്

അഴുക്കും വിഷ സർപ്പങ്ങളും ക്ഷുദ്ര ജീവികളും ഒക്കെ നിറഞ്ഞ കിടങ്ങിൽ മരണത്തെ അതിജീവിച്ചു ഗ്രിഗറി കാലങ്ങൾ തള്ളിനീക്കി ,, വർഷങ്ങൾ പോകെ പോകെ എല്ലാവരും ഗ്രിഗറിയെ മറന്നു,

അങ്ങനെയിരിക്കെ ഏകദേശം പതിമൂന്നു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അർമേനിയയിൽ മനുഷ്യ മനസാക്ഷിയെ നടുക്കുന്ന അതി ദാരുണമായ ഒരു സംഭവം അരങ്ങേറി,

റോമിൽ നിന്നും ദയക്ലതിയൻ രാജാവിന്റെ വിവാഹ അഭ്യർത്ഥനെയെ നിരാകരിച്ചതിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രതികാരം ഭയന്ന് ഹ്രിപ്‌സിം എന്ന അതി സുന്ദരിയായ ഒരു കന്യാസ്ത്രീയും അവരുടെ നേതാവ് ഗയാന എന്ന കന്യാസ്ത്രീയും കൂടെ വേറെ മുപ്പത്തിയാറോളം കന്യാസ്ത്രീകളും ചേർന്ന്  അർമേനിയിലേയ്ക്ക് ഒളിച്ചോടി,

എന്നാൽ തൻറെ ആത്മാർഥ സുഹൃത്തായ തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമനെ ദയക്ലതിയൻ രാജാവ് ഈ കന്യാസ്ത്രീകൾ അർമേനിയയിൽ ഒളിച്ചു താമസിക്കുന്ന വിവരം സന്ദേശ വാഹകർ മൂലം അറിയിച്ചു,

വളരെ പെട്ടന്ന് തന്നെ തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമൻറെ പടയാളികൾ വഖർഷാപത് എന്ന തങ്ങളുടെ തലസ്ഥാന നഗരിയിൽ ഒളിച്ചു താമസിച്ചിരുന്ന ഗയാനയെയും ഹ്രിപ്സിമിനെയും മറ്റു കന്യാസ്ത്രീകളും കണ്ടെത്തി തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമൻറെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു, അതിസുന്ദരിയായ ഹ്രിപ്സിനിൽ ആകൃഷ്ടനായ തിരിഡേറ്റ് അവരോടു വിവാഹ അഭ്യർത്ഥന നടത്തി എന്നാൽ ദയക്ലതിയൻ രാജാവിനോട് പ്രതികരിച്ചതുപോലെ തന്നെ ഹ്രിപ്‌സിം തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമൻറെയും വിവാഹ അഭ്യർഥന നിരസിച്ചു.

ഇതിൽ കോപിഷ്ഠനായ തിരിഡേറ്റ് രാജാവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പടയാളികളും ചേർന്ന് ഹ്രിപ്സിനെയും ഗയാനയെയും മറ്റു കന്യാസ്ത്രീകളെയും അതി ക്രൂരമായി ഉപദ്രവിക്കുകയും തുടർന്ന് കല്ലെറിഞ്ഞു കൊല്ലുകയും ചെയ്തു

ഈ കൂട്ടക്കുരുതി കഴിഞ്ഞതോടെ രാജാവിന്റെയും കൊലപാതകത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പടയാളികളുടെയും മാനസിക ആരോഗ്യ നിലകൾ തെറ്റാൻ തുടങ്ങി,

മാരക രോഗം ബാധിച്ചു തിരിഡേറ്റ് രാജാവ് കിടപ്പിലായി

ആ സമയം രാജാവിന്റെ സ്വപ്നത്തിൽ വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപ് താൻ തടവിലാക്കിയ ഗ്രിഗറിയുടെ ദർശനം ഉണ്ടാവുകയും, ഗ്രിഗറിയെ തടവിൽ നിന്നും മോചിപ്പിച്ചാൽ മാത്രമേ തൻറെ ഈ അവസ്ഥയ്ക്ക് മാറ്റമുണ്ടാകൂ എന്ന ഒരു വിശ്വാസവും ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്തു, അതിനിടയിൽ  തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമൻറെ പത്‌നി ആഷ്കെൻ, ഗ്രിഗറിയെ മോചിപ്പിക്കാനായി തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമനെ നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു

ഒടുവിൽ വകർഷാപതിൽ വെച്ച് തടവിൽ നിന്നും മോചിപ്പിക്ക പെട്ട ഗ്രിഗോറിയും തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമനും കണ്ടുമുട്ടുകയും തുടർന്ന് ഗ്രിഗോറിയുടെ ഉപദേശം അനുസരിച്ചു തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമൻ  ക്രിസ്ത്യൻ മതം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു, അതോടെ ഗ്രിഗറി ലുസാറോവിച് എന്ന ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറി പരിശുദ്ധനായി വാഴത്തപ്പെടുകയും സെന്റ് ഗ്രിഗറി ദി ഇല്ല്യൂമിനേറ്റർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു

ക്രിസ്തീയ മതം സ്വീകരിച്ചതോടെ തിരിഡേറ്റ് മൂന്നാമൻ സെന്റ് ഗ്രിഗറിക്കു രാജ്യമൊട്ടാകെ ക്രിസ്തീയ മതം പ്രചരിപ്പിക്കാനും സർവരെയും ക്രിസ്തു മതത്തിലേക്ക് മാറ്റം ചെയ്യുന്നതിനുമുള്ള  അധികാരം നൽകുകയും തൻറെ തലസ്ഥാന നഗരമായ വഖർഷാപതിൽ ഒരു കത്തീഡ്രൽ നിർമിക്കുകയും ചെയ്തു,

ഈ കത്തീഡ്രൽ  അറിയപ്പെടുന്നത് എട്മിയാചിൻ കത്തീഡ്രൽ എന്ന പേരിലാണ്, ഈ കത്തീഡ്രലിലാണ് ജീസസ് ക്രൈസ്റ്റിനെ ക്രൂശിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ച ഹോളി സ്പിയർ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്

ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന കത്തീഡ്രൽ ആണ് ഏറ്റ്മിയാചിൻ കത്തീഡ്രൽ, അതോടൊപ്പം കന്യാസ്ത്രീകളെയും ഗായനെയെയും ഹ്രിപ്സിമിനെയും വാഴ്ത്തപ്പെട്ടവരായി അംഗീകരിക്കുകയും അവർക്കായി വെവ്വേറെ ചർച്ചുകൾ നിർമിക്കുകയും ചെയ്തു

ഇതിൽ സെൻറ് ഗയാന ചർച്ചും ഏറ്റ്മിയാചിൻ കത്തീഡ്രലും തമ്മിൽ അറുനൂറു (600m) മീറ്റർ ദൂരം മാത്രമേയുള്ളു എന്നുവെച്ചാൽ ഈ രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളും നമുക്ക് നടന്നു തന്നെ കാണാം

ഏറ്റ്മിയാചിൻ കത്തീഡ്രലിൽ നിന്നും യെരെവാൻ സിറ്റിയിലേക്ക് പോകുന്ന വഴിയിൽ ഏകദേശം ഒന്നര കിലോമീറ്റർ കഴിയുന്നിടത്താണ് സെൻറ് ഹ്രിപ്‌സിം ചർച്ച് അവിടെ നിന്നും അതേവഴിയിൽ യെരെവാനിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ യെരെവാൻ എയര്പോര്ട്ടിനടുത്തായാണ് സെൻറ് ഗ്രിഗറി യും തിരിഡെറ്റ്സ് മൂന്നാമനും കണ്ടുമുട്ടിയ സ്ഥലം ഉള്ളത് ,

ഈ സ്ഥലത്തു വെച്ചാണ് തിരിഡെറ്റ്സ് മൂന്നാമൻ ക്രിസ്ത്യൻ മതം സ്വീകരിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്നത് , അവിടെ ഒരു കത്തീഡ്രൽ നിർമിച്ചിരുന്നു എങ്കിലും ഇന്നതിന്റെ കുറച്ചു തൂണുകളും കെട്ടിടാവശിഷ്ടങ്ങളും  മാത്രമേ അവശേഷിക്കുന്നുള്ളൂ ,,

ഈ പ്രദേശത്തെ സവർത്തനോട്സ് കത്തീഡ്രൽ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് , ഈ പേര് തന്നെയാണ് യെരെവാൻ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിനും നൽകിയിരിക്കുന്നത്

അങ്ങനെ ഖോർവിരാപ് മൊണാസ്ട്രിയിൽ തുടങ്ങി സ്‌വർത്തനോട്സ് കത്തീഡ്രലിന്റെ ബാക്കി ശേഷിപ്പിലെത്തിനിൽക്കുമ്പോൾ അർമേനിയ എന്ന ചരിത്രഭൂമിയും, പ്രൗഢ ഗംഭീരമായ അവരുടെ ആരാധനാലയങ്ങളും , ആശ്ചര്യം ജനിപ്പിക്കുന്ന ചരിത്ര വഴികളും, നൊമ്പരപ്പെടുത്തുന്ന കഥകളും, അത്ഭുതം പ്രവർത്തിച്ച ഈശ്വര ചൈതന്യവും ഒക്കെ  ചേർന്നു ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ ക്രിസ്തീയ രാജ്യത്തിൻറെ ചരിത്രം മനസിൻറെ അടിത്തട്ടിൽ കല്ലിൽ കൊത്തിയിട്ട ചിത്രം പോലെ ഒരിക്കലും മായാത്ത ഓർമയായി അവശേഷിക്കുന്നു

അത്ഭുതപെടുത്തിയ അർമേനിയയിലെ ഗുഹാഗ്രാമം "ഖൻഡ്‌സോറസ്‌ക്"

വെളിപ്പിന് കൃത്യം ആറരയ്ക്ക് തന്നെ ഫോണിൽ നിന്നും അലാറം മുഴങ്ങി, ഉറക്കചെവിടോടെ ഞാൻ ബ്ലാങ്കറ്റിൽ നിന്നും തല പുറത്തേക്കിട്ടു, ഫോണെടുത്തു അലാറം ഓഫ് ചെയ്തു ,, പാതി തുറന്നിട്ട ജനാലയിൽ നിന്നും നല്ല സൂര്യ പ്രകാശവും അതോടൊപ്പം തണുത്ത കാറ്റും മുറിയിലേയ്ക്കു അരിച്ചിറങ്ങുന്ന,, ഏഴരയ്ക്ക് തന്നെ എത്തി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യണം എന്ന കർക്കശ നിർദേശമാണ് ടൂർ കമ്പനിയിൽ നിന്നും നൽകിയിരിക്കുന്നത് ,,

ഇന്നെന്തായാലും സമയത്തു തന്നെ എത്തണം, ഞാൻ വെപ്രാളപ്പെട്ട് തയ്യാറായി ,, കിച്ചണിലെത്തി കെറ്റിൽ ചൂടാക്കി ഒരു കാപ്പിയിട്ടു , അത് കുടിക്കുന്നതിനുള്ളിൽ  കാമറയും, ഫോണും പേഴ്‌സുമൊക്കെ എടുത്തു ഷോൾഡർ ബാഗിൽ വെച്ച്, ഫോണിൽ ടാക്സി ബുക്ക് ചെയ്തു, തിരക്കിട്ടു പുറത്തേക്കിറങ്ങുന്നതിനിടയിൽ, സുഹൃത്തും കസിനുമായ അനീജിനെ വിളിച്ചു വാതിലടച്ചേയ്ക്കാൻ പറഞ്ഞു ,,

ധൃതിയിൽ ലിഫ്റ്റിൽ കയറി താഴെ എത്തിയപ്പോഴേയ്ക്കും ടാക്സി എനിക്കായി കാത്തു കിടപ്പുണ്ട് ,,

ടാക്സിക്കാരൻ പതിവുപോലെ അർമേനിയൻ ഭാഷയിൽ എന്തോ ചോദിച്ചു , ഭാഷ മനസ്സിലായില്ല എങ്കിലും ചോദിച്ചത് എന്താണ് എന്ന് ഞാൻ ഊഹിച്ചു ,, ഉടൻ തന്നെ ടൂർ കമ്പനി തന്ന ബുക്കിംഗ് സ്ലിപ് ഞാൻ ടാക്സി ഡ്രൈവറെ കാണിച്ചു , അതിൽ കുറിച്ചിരുന്നു ലൊകേഷനിൽ പോണം എന്ന് ഞാൻ ആംഗ്യഭാഷയിലും അറിയാവുന്ന റഷ്യൻ ഭാഷയിലും പറഞ്ഞു മനസ്സിലാക്കി ,, ചിരി വിടർന്ന മുഖവുമായി ഡ്രൈവർ കാർ സ്റ്റാർട്ട് ചെയ്തു മുന്നോട്ടു നീങ്ങി ...

ഞാൻ ഇപ്പോൾ അർമേനിയയിലാണ്‌ ,, നോഹയുടെ വിശുദ്ധ ഭൂമി ,, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സുന്ദരിമാരായ പെൺകുട്ടികളുടെ നാട്, ആപ്രികോട് എന്ന പഴം ഉത്ഭവിച്ച രാജ്യം, ബ്രിട്ടീഷ് പ്രധാനമന്ത്രി വിൻസ്റ്റൺ ചർച്ചിലിനെ മയക്കിയ കൊണ്ണിയാക്കിന്റെ സ്വന്തം നാട് ,,,

അർമേനിയിൽ കാലുകുത്തിയിട്ടു ഇന്നേക്ക് നാല് നാൾ ആയി, ഒരു സുഹൃത്തുമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകന്റെ ബിരുദ ദാന ചടങ്ങിനായി ബൾഗേറിയയിൽ പോയി അവിടെനിന്നും ഏഥൻസ് വഴിയാണ് അർമേനിയയിൽ എത്തിയത്, ഇവിടെ സിറ്റിയിൽ കസിന്റെ കമ്പനി വക അപ്പാർട്ട് മെൻറ്റിൽ താമസം,, കസിനും സുഹൃത്തുക്കളും  എരവനിലെ ഒരു മെഡിക്കൽ കോളേജിന്റെ സഹ നിക്ഷേപകരാണ്, ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും ഒരുപാടു കുട്ടികൾ ഈ കോളേജുകളിൽ എം ബി ബി എസ് പഠിക്കാനായി വരുന്നുണ്ട്

എൻറെ അർമേനിയൻ യാത്രയുടെ ലക്‌ഷ്യം വെറും സഞ്ചാരം മാത്രമല്ല , എൻറെ ടൂറിസം വ്യവസായം അർമേനിയയിൽ വ്യാപിപ്പിക്കുവാനുള്ള പ്രാരംഭ നടപടി കൂടെയാണ്

കഴിഞ്ഞ നാല് ദിവസമായി തിരക്കിട്ട ചർച്ചകളും മീറ്റിംഗുകളും എഗ്രിമെന്റ് ഒപ്പിടലും, രാത്രി വൈകി ഡിന്നറും, ക്ലബ് പാർട്ടികളുമായി ദിവസങ്ങൾ പോയതറിഞ്ഞില്ല...

ശരിക്കും അർമേനിയയുടെ ആത്മാവിലേക്കിറങ്ങി സഞ്ചരിക്കാൻ .., അർമേനിയയുടെ ചരിത്ര പ്രൗഢിയും സംസ്കാരവും ജീവിത രീതികളും പ്രകൃതി മനോഹാരിതകളും അത്ഭുതങ്ങളും നേരിട്ടറിയാനും സമയം കിട്ടിയതേയില്ല.

എന്തായാലും ഇന്നുമുതൽ തുടങ്ങുകയായി,,

ഇന്ന് അർമേനിയയുടെ കിഴക്കൻ അതിർത്തിയിലേക്കാണ് യാത്ര, "തതേവ്‌ മൊണാസ്‌ട്രി" കാണാൻ,

ഞാൻ നിൽക്കുന്ന അർമേനിയയുടെ തലസ്ഥാന നഗരമായ യെരേവൻ സിറ്റിയിൽ നിന്നും  ഏകദേശം അഞ്ചുമണിക്കൂറോളം യാത്രചെയ്തുവേണം തതെവിൽ എത്താൻ

ഓരോരോ കാര്യങ്ങൾ ഓർത്തിരുന്നു ടൂർ ഡിപ്പാർച്ചർ പോയിന്റിൽ എത്തിയതറിഞ്ഞില്ല, ഡ്രൈവർക്കു പൈസയും കൊടുത്തു ടാക്സിയിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി ചുറ്റും നോക്കി , കുറച്ചു മാറി ഒന്നുരണ്ടു മിനിബസ്സുകളും കുറച്ചാൾക്കാരും കൂടിനിൽക്കുന്നു, അങ്ങോട്ടേയ്ക്ക് നടന്നു, അടുത്തെത്തിയപ്പോഴേ മനസ്സിലായി ഇത് ഞാൻ ബുക്ക് ചെയ്ത കമ്പനിയുടെ വണ്ടികൾ തന്നെ,

ടൂർ ഗൈഡ് ഒരു റഷ്യൻ പെൺകുട്ടിയാണ്, നന്നായി ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്, ബുക്കിംഗ് ലിസ്റ്റിൽ എൻറെ പേര് ഉണ്ടെന്നു ഉറപ്പുവരുത്തി ടൂർ ഗൈഡ് എനിക്കൊരു കാർഡ് നൽകി, അത് അവരുടെ കമ്പനിയുടെ ഒരു ഓഫർ കാർഡ് ആണ് ,, അപ്പോഴും ആൾകാർ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നുണ്ട് ,, ഇനിയും പത്തു പതിനഞ്ചു മിനിട്ടുണ്ട് യാത്ര തുടങ്ങാൻ, എനിക്കാണെങ്കിൽ നന്നായി വിശക്കുന്നുമുണ്ട് ,,

അടുത്തെങ്ങാനും വല്ലതും കഴിക്കാൻ കിട്ടുമോ എന്നതായി എൻറെ ചിന്ത, നേരെ മുന്നിൽ കാണുന്ന പാർക്കിൽ ഒരു റെസ്റ്റോറന്റ് ഉണ്ട് പക്ഷെ അത് തുറന്നിട്ടില്ല, കുറച്ചു മുന്നോട്ടു നടന്നു അവിടെ ചെറിയ പെട്ടിക്കട കണ്ടു, പെട്ടിക്കടയാണെങ്കിലും സിഗരറ്റും, മദ്യവും തുടങ്ങി ചോക്ലേറ്റും കെയ്ക്കും, ബേക്കറി വിഭവങ്ങളും ഒക്കെ ഉണ്ട്,

ഞാൻ ഒരു കോഫി കൂടി കുടിക്കാം എന്നുറപ്പിച്ചു കൂടെ രണ്ടു 'പിരോഷ്‌കി' യും ഓർഡർ ചെയ്തു, പിരോഷ്‌കി എന്നത് എൻറെ ഇഷ്ട വിഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്, സാധാരണ മധേഷ്യൻ രാജ്യ യാത്രകളിൽ മിക്കപ്പോഴും പിരോഷ്‌കി യാണ് പ്രാതലിനു വിധേയമാകാറുള്ളത്, പിരോഷ്‌കി സാധാരണയായി ലഭിക്കുന്ന ഒരു റഷ്യൻ വിഭവമാണ് , പേരുകേട്ട് പേടിക്കേണ്ട ആവശ്യമൊന്നുമില്ല, ആൾ സസ്യ വിഭവവും രുചിയുള്ള ഒരു ലഖു ഭക്ഷണവുമാണ്,

വെറും  ഉരുളക്കിഴങ്ങു പുഴുങ്ങി പൊടിച്ചു നിറച്ചു ബേക്ക് ചെയ്തെടുത്ത ഒരു സ്‌നാക് ആണ് പിരോഷ്‌കി, നമ്മുടെ നാട്ടിലെ പഫ്‌സ് പോലെയിരിക്കും എന്നാൽ അതിനേക്കാൾ സോഫ്റ്റാണ്

ഒരു പിരോഷ്‌കി പൊതിഞ്ഞു ബാഗിലിട്ടു എന്നിട്ടു ഒരു കൈയിൽ കോഫിയും മറുകൈയിൽ നാപ്കിനിൽ പൊതിഞ്ഞ അവശേഷിച്ച  പിരോഷ്‌കിയും പിടിച്ചു ഞാൻ ബസിനടുത്തേയ്ക്കു ചെന്നു, അപ്പോഴേയ്ക്കും ആളുകൾ ബസുകളിലേയ്ക്ക് കയറി ഇരുപ്പായി, ഞാനും കയറി സൗകര്യമായ ഒരു സീറ്റിൽ ഇരുന്നു,

കൂടെ യുള്ള യാത്രികരിൽ ഭൂരിഭാഗവും പ്രായം ചെന്നവരാണ് ജർമനിയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഗ്രൂപ്പും ജപ്പാനിൽ നിന്നും റഷ്യയിൽ നിന്നുമുള്ള ചിലരും പിന്നെ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ഞാനും

യാത്രതുടങ്ങി കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ നമ്മൾ യെരെവാൻ  സിറ്റി യുടെ പുറത്തെത്തി പിന്നീടുള്ള യാത്ര നയനമനോഹരമായ പച്ചപ്പരവതാനി വിരിച്ച താഴ്‌വരകളിലൂടെയും കണ്ണെത്താ ദൂരം നീണ്ടുകിടക്കുന്ന മുന്തിരി പാടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കാർഷിക ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെയും ആയിരുന്നു ,, ആദ്യ ഒരു മണിക്കൂർ കഴിഞ്ഞതോടെ മനുഷ്യ വാസമുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ കാഴ്ചയ്ക്കപ്പുറമായി,, പിന്നെ പ്രകൃതി രമണീയമായ മലോയരങ്ങളും, താഴ്വരകളും മാത്രമായി അതോടൊപ്പം ആകാശത്തു വരച്ചിട്ട ചിത്രം പോലെ എപ്പോഴും കണ്മുന്നിൽ കാണാവുന്ന "അരാരത്" പർവ്വതമെന്ന അർമേനിയക്കാരന്റെ പരിശുദ്ധ ഹിമ ശ്രിംഗം കാഴ്ച്ചയിൽ നിന്നും മാറി മറഞ്ഞു.

ഉച്ചയോടെ തതെവിൽ എത്തി, വണ്ടിയിൽ നിന്നും ഇറങ്ങിയെത്തിയത് "വിങ്‌സ് ഓഫ് തതേവ്" എന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ നോൺസ്റ്റോപ് ഡബിൾ ലൈൻ കേബിൾ കാർ സ്റ്റേഷനിലേക്കാണ്, അവിടെനിന്നും കേബിൾ കാറിൽ കയറി തതേവ് മൊണാസ്ട്രിയിലേയ്ക്ക് യാത്രയായി

പ്രൗഢ ഗംഭീരമായ തതേവ് മൊണാസ്ട്രിയും കണ്ടു തിരിച്ചു കേബിൾ കാറിൽ കയറി ഡിപ്പാർച്ചർ പോയിന്റിലെത്തി

ഇനി തിരികെ യാത്രയാണ്, അതിനിടയിൽ ടൂർ ഗൈഡ് ചോദിച്ചു, നമ്മൾ തിരിച്ചു പോകുന്ന വഴിയിൽ ഒരു വെള്ളച്ചാട്ടവും വൈനറിയും ഉണ്ട് ഒന്നുകിൽ ഇതുരണ്ടും കാണാം അല്ലെങ്കിൽ "ഖണ്ഡസോർസ്‌ക്" ഉം "സോറട്സ്  കരർ" ഉം കാണാം

ആദ്യം പറഞ്ഞത് രണ്ടും എനിക്ക് മനസ്സിലായി പക്ഷെ രണ്ടാമത് പറഞ്ഞ പേരുകൾ കേട്ടിട്ട് എനിക്ക് ഒരെത്തും പിടിയും കിട്ടിയില്ല

അപ്പോഴേയ്ക്കും എൻറെ സഹയാത്രികർ രണ്ടാം ഓപ്ഷൻ തിരഞ്ഞെടുത്തു കഴിഞ്ഞിരുന്നു, ഒന്നും മനസ്സിലാകാതെ വാ പൊളിച്ചിരുന്ന ഞാൻ എന്തും വരട്ടെ എന്ന ഭാവത്തിൽ തലകുലുക്കി നെഞ്ചും വിരിച്ചിരിന്നു.

യാത്രയ്ക്കിടയിൽ വഴിയോര റെസ്റ്റോറന്റിൽ നിന്നും ഭക്ഷണം ഒക്കെ കഴിച്ചിരുന്നു എങ്കിലും ആ കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നില്ല, വർഷങ്ങളായുള്ള മധ്യേഷ്യൻ യാത്രകളും ടൂറിസവുമൊക്കെ അവിടുത്തെ ഭക്ഷണവുമായി ഇഴുകിച്ചേരാൻ എനിക്ക് സഹായകമായി , അല്ലെങ്കിൽ തന്നെ കപ്പയും മീൻകറിയും സാമ്പാറുമൊക്കെ ഉച്ചയൂണിനു നിർബന്ധം വേണം എന്ന ശീലമൊന്നും എനിക്ക് പണ്ടേയില്ല,

കിർഗിസ്ഥാൻ, കസാഖ്സ്താൻ, ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ, താജിക്കിസ്ഥാൻ തുടങ്ങി മധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലെ ജീവിതവും യാത്രയും ഒക്കെ ആസ്വാദനത്തിനേക്കാൾ ജീവൻ നിലനിർത്താൻ ഉള്ള ഒരു ഉപാധിയായി മാത്രം ഭക്ഷണത്തെ സമീപിക്കാൻ എന്നെ പഠിപ്പിച്ചു,

എന്നാലും എവിടെയൊക്കെ യാത്ര ചെയ്യുന്നോ അവിടെയൊക്കെ യുള്ള തനതായ ഭക്ഷണ വിഭവങ്ങളെ ആസ്വദിച്ച് കഴിക്കാനും അവയൊക്കെ ഇഷ്ടപ്പെടാനും എനിക്ക് സാധിക്കാറുണ്ട്...

ഇപ്പോൾ നമ്മുടെ ബസ്സു ,,  ടാർ റോഡിൽ നിന്നും മാറി മൺപാതയിലൂടെയായി ഓട്ടം,

കുറച്ചു ദൂരം പിന്നിട്ടപ്പോൾ റോഡിന്റെ ഒരു വശത്തായി താഴേയ്ക്ക് കുത്തനെ ഇറങ്ങുന്ന താഴ്വരയും അതിനപ്പുറത്തായി മലനിരകളും കാണാൻ തുടങ്ങി, പക്ഷെ ആദ്യം ശ്രദ്ധിച്ചില്ല എങ്കിലും പതിയെ പതിയെ ഞാൻ ഒരു കാര്യം ശ്രദ്ധിച്ചു , താഴ്വരയ്ക്കപ്പുറം കാണുന്ന മലകളിലെല്ലാം ഗുഹകൾ പോലെ ദ്വാരങ്ങൾ കാണാം, ഒന്നോ രണ്ടോ ദ്വാരങ്ങളല്ല നൂറുകണക്കിന് ഗുഹകൾ, എന്താണ് സംഭവം എന്ന് മനസിലായില്ല,, അപ്പോഴേയ്ക്കും കൂടുതൽ കൂടുതൽ മലകൾ കാണാൻ തുടങ്ങി അവയിലെല്ലാം ഇതേ ഗുഹകൾ,

ഒടുവിൽ നമ്മുടെ ബസ് താഴ്വരയുടെ ഒരറ്റത്തായി പാർക്കിംഗ് ഏരിയയിൽ എത്തി നിർത്തി, പാർക്കിംഗ് ഏരിയയോട് ചേർന്ന് ചെറിയ റെസ്റ്റോറന്റുകളും ടോയ്‌ലറ്റ് സംവിധാനവും ഒക്കെ യുണ്ട് , അവിടെനിന്നും താഴേയ്ക്ക് നടക്കാൻ കുത്തനെ പടികൾ വെച്ച പടവുകളും

പടവുകളിൽ ചിലതു കല്ലുപാകിയതാണ്, ചിലതു മരം കൊണ്ടും ചിലതു ഇരുമ്പുകൊണ്ടും , എന്തായാലും നല്ല താഴ്ചയുണ്ട് , പടവുകൾ താഴവരയുടെ ഇറക്കത്തിന്റെ പകുതിയിൽ അവസാനിക്കും അവിടെനിന്നു അപ്പുറത്തുള്ള മലയിലേക്കു ഒരു തൂക്കുപാലം ഉണ്ട്

പടികൾ ശ്രദ്ധയോടെ ഇറങ്ങുമ്പോഴും എൻറെ കണ്ണുകൾ അപ്പുറത്തു കാണുന്ന മലനിരകളിലാണ്, എനിക്ക് ശരിക്കും വിശ്വസിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, ആ മലകളിലെല്ലാം നൂറു കണക്കിന് ഗുഹകൾ,

ആയാസപ്പെട്ട് സമയമെടുത്ത് പടികൾ ഇറങ്ങി തൂക്കുപാലത്തിനടുത്തെത്തി അപ്പോഴതാ തൂക്കുപാലം തുടങ്ങുന്നിടത്തു ഞങ്ങൾ നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തായി ഒരു ഗുഹ, ഗൈഡ് ഞങ്ങളെയെല്ലാം വിളിച്ചു ആ ഗുഹയിലേക്ക് കയറി, അതുവരെ ഞാൻ വിചാരിച്ചതു ഈ ഗുഹകൾ ആദിമ മനുഷ്യരുടേതായിരിക്കും എന്നാണ് ,, പക്ഷെ ഗുഹക്കകത്തു കടന്ന ഞാൻ ശരിക്കും ഞെട്ടി ,, ഗുഹയിൽ ഒരു പരിഷ്‌കൃത മനുഷ്യ കുടുംബത്തിൽ ഇന്ന് കാണാൻ സാധിക്കുന്ന ഫർണിച്ചറുകൾ ഉൾപ്പടെ ആധുനിക സൗകര്യങ്ങൾ പലതും, ,, വൈദ്യുതി ഇല്ലാത്ത കാലത്തു നമ്മുടെ നാട്ടിൽ ആളുകൾ എങ്ങനെ ജീവിച്ചോ അതുപോലെ ഒരു കുടുംബത്തിന് വേണ്ടതെല്ലാം ആ കുഞ്ഞു ഗുഹയിൽ ഞാൻ കണ്ടു

അപ്പോഴാണ് അറിയുന്നത് അർമേനിയയിലെ ഈ ഗുഹാ ഗ്രാമം ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ജനങ്ങൾ വസിച്ചിരുന്ന വികസിതമായ ഒരു ഗ്രാമം തന്നെയായിരുന്നു,

തൂക്കുപാലം കടന്നു മലനിരകളിൽ എത്തുമ്പോൾ ആ ഗ്രാമത്തിലെ ജീവിതത്തെ കുറിച്ചും കടന്നുകയറ്റക്കാരെ എതിർത്ത് തോൽപിക്കാൻ സ്വന്തം ഭർത്താക്കന്മാരോടൊപ്പം തോളോട് തോൾചേർന്നു യുദ്ധം ചെയ്ത ആ ഗ്രാമത്തിലെ സ്ത്രീകളെ കുറിച്ചും , അവർ തിരിച്ചു വരുന്നതും കാത്തു ഗുഹകളിൽ ഉറങ്ങുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങളെക്കുറിച്ചും,

അവർക്കു പ്രാർഥിക്കാൻ നിർമിച്ച പള്ളിയും, പള്ളിയിലേക്കുള്ള നടപ്പാതയിൽ അടക്കിയിരിക്കുന്ന ഗ്രാമ മുഖ്യൻ മാരുടെ ശവക്കല്ലറകളും, പുതു തലമുറ മണ്ണിൽ പുതഞ്ഞ ഞങ്ങളുടെ ശവങ്ങൾക്കു മുകളിലൂടെ തന്നെ നടക്കണം എന്നും ശാഠ്യം പിടിച്ച ആ ഗ്രാമത്തിന്റെ ചരിത്ര പുരുഷന്മാരും ഒക്കെ ചേർന്ന് ആശ്ചര്യം വിട്ടുമാറാതെ അത്ഭുതത്തോടെ ആ കഥകൾ കേട്ട് ഞങ്ങൾ തിരിച്ചു നടന്നു.

യെരെവാനിൽ  തിരിച്ചെത്തി അപ്പാർട് മെൻറ്റിൽ വന്നു ഉറങ്ങാൻ കിടക്കുമ്പോഴും വാനോളം ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന കീഴ്ക്കാം തൂക്കായ മലനിരകളും അതിൽ നിറയെ തുരന്നു നിർമിച്ച ഗുഹകളും, അവിടെ ജീവിച്ച ജനതയും അവർ മല്ലിട്ട ജീവിതവും, ഒരു അനിമേറ്റഡ് ഹോളിവുഡ് മൂവിയിൽ കാണുന്ന രംഗങ്ങൾ പോലെ എൻറെ ഉള്ളിലൂടെ മിന്നിമറഞ്ഞു കൊണ്ടേയിരുന്നു ...!!